2026-yil 5-fevral holatiga ko’ra, AQSh va Eron munosabatlari keskinlashgan bosqichda turibdi. Prezident Donald Tramp ma’muriyati Eronning yadroviy dasturi, ballistik raketalari va mintaqaviy proksilari (masalan, Hizbulla, Hutilar va Iroqdagi shia militsiyalari) bo’yicha talablar qo’yib, harbiy bosim o’tkazmoqda. AQSh Yaqin Sharqqa katta harbiy kuchlarni joylashtirgan, jumladan, «Abraham Lincoln» avianosets guruhini va boshqa kemalarni. Eron rahbariyati esa har qanday hujumga javoban «mintaqa urushi» boshlanishini ogohlantirmoqda. Bu vaziyatda diplomatik muzokaralar (masalan, 6-fevralda Ummonda bo’lib o’tishi kutilayotgan uchrashuv) urushni oldini olishga qaratilgan, ammo muvaffaqiyat ehtimoli past. Quyida, so’nggi ma’lumotlar (jumladan, tahlil markazlari va ommaviy axborot vositalaridan olingan) asosida hipotetik hujumning oqibatlarini yuqori darajada tahlil qilaman. Bu tahlil harbiy, iqtisodiy, mintaqaviy va global oqibatlarga asoslangan bo’lib, amaliy tafsilotlarsiz.
AQShning mumkin bo’lgan hujum turlari va maqsadlari
AQShning hujumi turiga qarab farq qiladi. So’nggi tahlillarga ko’ra, quyidagi stsenariylar muhokama qilinmoqda:
Nishonlangan hujumlar (surgical strikes): Eronning yadroviy inshootlari, raketa bazalari yoki rahbarlari (masalan, Oliy rahbar Ali Xamaney) ni nishonga olish. Bu 2025-yilda AQSh va Isroil tomonidan amalga oshirilgan hujumlarga o’xshash bo’lishi mumkin, u yerda yadroviy dasturga zarar yetkazilgan. Maqsad: Rejimni zaiflashtirish, yadroviy dasturni to’xtatish va ichki noroziliklarni rag’batlantirish.
To’liq miqyosli hujum: Harbiy bazalar, havo mudofaasi va infratuzilmani nishonga olish. Bu rejimni butunlay ag’darishga qaratilgan bo’lishi mumkin, ammo bu katta xavf tug’diradi va rejimning omon qolishiga olib kelishi mumkin.
Sabablar: Tramp ma’muriyati Eronning yadroviy boyitishni to’xtatish, raketalarni cheklash va proksilarini qo’llab-quvvatlashni to’xtatishni talab qilmoqda. Muzokaralar muvaffaqiyatsiz bo’lsa, hujum ehtimoli ortadi.
Eronning javobiy harakatlari
Eron rahbariyati har qanday hujumga «qattiq javob» berishini aytmoqda. Quyidagi oqibatlar kutilmoqda:
AQSh bazalariga hujum: Eron ballistik raketalari (taxminan 2000 ta) bilan Iroq, Qatar, Bahrayn va BAAdagi AQSh bazalarini nishonga oladi. Bu 2020 va 2025-yillardagi hujumlarga o’xshash bo’lib, katta yo’qotishlarga olib kelishi mumkin.
Proksilar orqali eskalatsiya: Hizbulla, Hutilar va Iroqdagi guruhlar Isroil, AQSh va mintaqa mamlakatlariga hujum qilishi mumkin. Bu dengiz terrorizmi yoki raketa hujumlarini o’z ichiga oladi.
Hormuz bo’g’ozini yopish: Eron bo’g’ozni minalash yoki kemalarga hujum qilish orqali yopishi mumkin, bu global neft ta’minotining 20-30% ni buzadi va neft narxlarini keskin oshiradi.
Ichki oqibatlar: Hujum rejimni mustahkamlashi yoki ichki noroziliklarni kuchaytirishi mumkin. 2025-yil oxiridagi noroziliklarda 30 ming kishi halok bo’lgan, hujum bu jarayonni tezlashtirishi mumkin.
Mintaqaviy va global oqibatlar
Mintaqa urushi: Hujum mintaqani beqarorlashtiradi. Isroil, Saudiya Arabistoni va boshqa mamlakatlar ishtirok etishi mumkin, bu ko’p tomonlama mojaroga aylanishi mumkin. Saudiya Eronning faqat AQSh nishonlariga hujum qilishiga «yashil chiroq» bergan degan xabarlar bor, ammo bu tasdiqlanmagan.
Iqtisodiy zarba: Neft narxlari keskin oshishi (global iqtisodiy inqirozga olib kelishi) va dengiz savdosi buzilishi mumkin. Bu AQSh va Yevropa iqtisodiyotiga salbiy ta’sir qiladi.
Yadroviy tarqalish: Hujum Eronni yadro qurolini tezlashtirishga undashi mumkin, bu Saudiya va boshqa mamlakatlarni yadro dasturini boshlashga majbur qiladi. Bu global yadro tarqalishini kuchaytiradi.
Diplomatik harakatlar: 6-fevralda Ummonda muzokaralar kutilmoqda, ammo Eron faqat yadroviy masalalarni muhokama qilmoqchi, AQSh esa raketalar va proksilarni ham. Muvaffaqiyat ehtimoli past, chunki Eron talablarga bo’ysunmayapti.
AQShning Eronga hujumi mintaqani «yong’in»ga aylantirishi mumkin, bu nazoratdan chiqib ketadigan oqibatlarga olib keladi. Rejim omon qolsa, u yanada tajovuzkor bo’lishi mumkin; ag’darilsa, katta inqiroz yuzaga keladi. Diplomatik yo’llar (muzokaralar) afzalroq, ammo Trampning «hujum yoki shartnoma» yondashuvi xavfni oshiradi. Bu stsenariy global iqtisodiyot va xavfsizlikka jiddiy tahdid soladi, shuning uchun mintaqa davlatlari (masalan, Qatar, Saudiya) AQShni hujumdan qaytarishga urinmoqda. Tahlil so’nggi ma’lumotlarga asoslangan bo’lib, vaziyat tez o’zgarishi mumkin
