Xoʻsh, Tinch okeanining ekvatorial qismidagi bu iliq oqim minglab kilometr uzoqlikdagi Oʻzbekistonga qanday ta’sir qiladi? Bizni anomal jazirama, suv inqirozi va agrosektordagi qaysi risklar kutyapti? MUHIM24.uz ekspertlar prognozlari asosida mavzuni atroflicha tahlil qiladi.
El-Ninyo nima va u nega «Super» darajaga chiqyapti?
Oddiy tilda aytganda, El-Ninyo — Tinch okeanining tropik yuzasida suv haroratining me’yordan keskin isib ketishidir. Bu jarayon butun sayyora atmosferasidagi havo oqimlari traektoriyasini oʻzgartirib yuboradi.
Olimlarning xavotiri shundaki, 2023–2025-yillardagi kuchli antropogen isish fonida kelayotgan joriy El-Ninyo «ikki tomonlama zarba» effektini beradi. Tabiiy anomaliya va inson omili qoʻshilib, 2026-yilni tarixdagi eng issiq yilga aylantirishi deyarli aniq boʻlib bormoqda. Eng yomoni, bu jarayon inersiya xarakteriga ega — joriy yildagi okean energiyasi atmosferani shunday qizdiradiki, uning haqiqiy dahshati 2027-yilgi global ob-havoda yanada kuchliroq aks etadi.
O‘zbekiston iqlimidagi anomaliyalar: +48°C gacha jazirama va sel xavfi
Markaziy Osiyo, xususan, Oʻzbekiston okeanlardan uzoqda, materik ichkarisida joylashgan boʻlsa-da, El-Ninyoning bilvosta ta’siridan qochib qutula olmaydi. Atmosfera sirkulyatsiyasining buzilishi respublikamizda quyidagicha namoyon boʻladi:
Ekstremal issiq to‘lqinlar 2026-yilning yoz va kuz oylarida Eron va Arabiston yarim orolidan quruq tropik havo massalarining kirib kelishi jadallashadi. Tekisliklarda harorat doimiy ravishda +42°C atrofida aylansa, janubiy viloyatlar Surxondaryo, Qashqadaryo va choʻl zonalarida termometr mili +45…+48°C gacha koʻtarilishi prognoz qilinmoqda.
Kutilmagan sellar va nam kuz katta ehtimoli bor. El-Ninyo Oʻrta yer dengizi va Hind okeanidan mintaqamizga keladigan nam havo oqimlarini faollashtiradi. Bu yilning ikkinchi yarmida va kelgusi bahorda togʻ oldi hududlarida keskin, qisqa muddatli anomal yogʻingarchiliklar va vayronkor sellarni keltirib chiqarishi mumkin.
Iliq qish sodir bo‘ladi. Mintaqamizga shiddatli sovuq olib keladigan Sibir antitsikloni El-Ninyo ta’sirida bloklanadi. Natijada 2026/2027-yilgi qish mavsumi anomal iliq, asosan yomgʻirli oʻtishi kutilmoqda.
Suv inqirozi: Amudaryoda 65 foizlik taqchillik?
2026-yilgi iqlimiy oʻzgarishlarning eng ogʻriqli nuqtasi — suv resurslarining yetishmovchiligidir. Markaziy Osiyodagi transchegaraviy daryolar tizimi allaqachon qizil zonaga kirib boʻlgan.
Gidrologik prognozlarga koʻra, joriy yilda Amudaryo havzasidagi oqim oʻzining tarixiy me’yoridan 65 foizgacha qisqarishi mumkin. Bu daryoning quyi oqimidagi Xorazm va Qoraqalpogʻiston uchun oʻta jiddiy signal. Sirdaryoda ham ahvol ijobiy emas — prognoz qilinayotgan oqim me’yordan qariyb 3.2 milliard metr kubga kam.
Amudaryo va Sirdaryoning Orol dengiziga quyilish nuqtalarida suv minimal darajaga tushadi. Natijada Orolqum, ya’ni Orol dengizining qurigan tubidagi zaharli tuz va changlarning kuchli shamollar orqali mintaqa boʻylab yoyilishi, havo sifati keskin yomonlashishi kutilmoqda.
Hosildorlik va oziq-ovqat xavfsizligi
Oʻzbekiston iqtisodiyoti va aholi bandligining katta qismi qishloq xoʻjaligi bilan bogʻliq. «Super El-Ninyo» keltirib chiqaradigan qurgʻoqchilik va suv tanqisligi agrosektorni jiddiy sinovdan oʻtkazadi.
Tuproqdan namlikning tez bugʻlanishi tufayli ekinlarni sugʻorishga boʻlgan talab 30-40 foizga ortadi. Ammo daryo va kanallarda suv yetishmasligi paxta, gʻalla, sholi va poliz ekinlarining hosildorligiga salbiy ta’sir koʻrsatishi mumkin.
Mahalliy iqlimshunoslarning ogohlantirishicha, kuz oylarining oʻta quruq va anomal issiq kelishi kelgusi yil hosili uchun ekiladigan kuzgi bugʻdoy urugʻlarining tuproqda unib chiqmay nobud boʻlish xavfini yuzaga keltiradi.
Yaylovlarda oʻt-oʻlanlarning barvaqt qurishi chorva mollari uchun ozuqa taqchilligini yuzaga keltirib, bilvosta goʻsht va sut mahsulotlari narxining oʻsishiga sabab boʻlishi mumkin.
O‘zbekiston nima qilishi kerak?
Vaziyat shuni koʻrsatmoqdaki, eski usullarda suvdan foydalanish va qishloq xoʻjaligini yuritish halokatga olib keladi. Respublika miqyosida moslashish (adaptatsiya) choralarini bir necha barobar tezlashtirish shart:
2026-yilgi «Super El-Ninyo» — bu shunchaki ob-havo ma’lumotidagi yangilik emas. Bu iqtisodiyot, oziq-ovqat xavfsizligi va har bir fuqaroning turmush tarziga bevosita ta’sir koʻrsatuvchi global faktor. Vaqt kam, choralar esa bugundan boshlanishi shart. Portalimiz iqlimiy vaziyat va uning mintaqadagi oqibatlarini kuzatishda davom etadi.
Jamolbek SALOMOV, tayyorladi
