Bugungi kunda hayotimizning deyarli barcha jabhalarida internet va raqamli texnologiyalar ustunlik qilmoqda: bank operatsiyalari, davlat xizmatlari, do‘stlar bilan muloqot va onlayn xaridlar. Bu jarayonlar nihoyatda qulaylik yaratadi, ammo shu bilan birga jiddiy xavflarni ham keltirib chiqaradi. Kimdir sizning moliyaviy ma’lumotlaringizni o‘g‘irlashi, shaxsiy fotosuratlaringizni tarqatishi yoki yolg‘on ma’lumotlar bilan aldashi mumkin. Shu sababli, raqamli huquqlar va kiberxavfsizlik masalalari global va milliy darajada tobora dolzarb bo‘lib bormoqda.
O‘zbekistonda raqamli soha tez sur’atlar bilan rivojlanmoqda. Davlat tomonidan raqamli hayotni xavfsiz va qulay qilish uchun keng ko‘lamli choralar ko‘rilmoqda. Masalan, onlayn xizmatlar soni ko‘payib, mobil ilovalar orqali ko‘plab masalalarni hal qilish imkoni yaratilmoqda. Biroq, bu jarayonlar bilan birga firibgarlik va kiberhujumlar ham ortib bormoqda. 2025-yilda O‘zbekistonda kiberjinoyatlar soni 62,440 taga yetib, oxirgi besh yilda 11 baravar oshgan, zarar miqdori esa 3,73 trillion so‘mni tashkil etgan. 2024-yilda esa taxminan 60,000 ta kiber tahdid va 119 ta kiberxavfsizlik incidenti qayd etilgan. Bu ko‘rsatkichlar mamlakatdagi raqamli infratuzilmaning zaifliklarini va xavflarning o‘sishini ko‘rsatmoqda.
Yaxshi yangilik shuki, mutaxassislar tayyorlash sohasida sezilarli o‘sish kuzatilmoqda. O‘zbekiston universitetlarida raqamli huquq va kiberxavfsizlik yo‘nalishlari bo‘yicha yangi dasturlar ochilmoqda, ularning ko‘pchiligi ingliz tilida o‘qitiladi. Masalan, Cyber University of Uzbekistan, New Uzbekistan University, Tashkent International University of Economics (TIUE), IT Park University, Samarkand International University of Technology (SIUT) va Gulistan State University kabi muassasalarda kiberxavfsizlik injiniringi, tarmoq xavfsizligi, IoT xavfsizligi, raqamli sud ekspertizasi va kiberhuquq yo‘nalishlari mavjud. Yoshlar bu kasblarni o‘rganib, kelajakda yuqori daromadli ish topish imkoniyatiga ega bo‘lmoqdalar, chunki kiberxavfsizlik dunyodagi eng talabgir va daromadli yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Milliy kiberxavfsizlik indeksiga ko‘ra, O‘zbekiston ta’lim sohasida kiberxavfsizlik dasturlari mavjudligi bo‘yicha ijobiy bahoga ega.
Davlat organlari ham faol harakat qilmoqda. Ichki ishlar vazirligi tarkibida kiberjinoyatchilikka qarshi alohida bo‘lim tashkil etilmoqda, bu shaxsiy ma’lumotlar o‘g‘irlanishi, sun’iy intellekt vositalaridan suiiste’mol va zararli dasturlarga qarshi kurashni kuchaytiradi. Politsiya, maxsus markazlar (masalan, UZCERT) va boshqa idoralar kiberjinoyatlarni tezroq aniqlash va oldini olish uchun kuchaytirilmoqda. Prezident topshiriqlariga ko‘ra, shaxsiy ma’lumotlar himoyasi va milliy raqamli infratuzilmani mustahkamlash ustuvor vazifalar qatorida. Bundan tashqari, masofaviy moliyaviy xizmatlarda kiberxavfsizlik va firibgarlikka qarshi minimal talablar tasdiqlangan. Xalqaro hamkorlik ham kuchaymoqda: Rossiya IT kompaniyalari O‘zbekistonga kiberxavfsizlik yechimlarini taklif etmoqda, shuningdek, tajriba almashinuv o‘smoqda. Yaqin orada, 2026-yil 26-27-fevral kunlari Toshkentda Markaziy Osiyo uchun FIRST Regional Symposium bo‘lib o‘tadi, unda dunyoning yetakchi mutaxassislari ishtirok etadi va kiberxavfsizlik masalalari muhokama qilinadi.
Ammo eng muhimi — har bir shaxsning o‘z ehtiyotkorligi. Bir necha oddiy qoidalar bilan ko‘plab muammolardan qochish mumkin:
- Parollaringizni murakkablashtiring va har bir platformada bir xil qo‘ymang.
- Ikki bosqichli tasdiqlashni (SMS yoki ilova orqali) faollashtiring.
- Noma’lum shaxslar yuborgan havolalarga bosmang.
- Antivirus dasturlarini doimiy ravishda yangilab turing.
- Agar moliyaviy zarar ko‘rgan bo‘lsangiz, darhol bank va huquq-tartibot idoralariga murojaat qiling — hozir ular tez yordam ko‘rsatmoqda.
Raqamli dunyo — bu yangi imkoniyatlar olami. Davlat va fuqarolar birgalikda harakat qilsak, hech qanday tahdid biz uchun qo‘rqinchli bo‘lmaydi. O‘zbekistonda kiberxavfsizlikning Global Cybersecurity Index bo‘yicha tayyorlik ko‘rsatkichi 89,20 ballni tashkil etadi, bu mamlakatning raqamli xavfsizlikka jiddiy yondashuvini tasdiqlaydi.
Zuhriddin Abdurahimov, TSHYT talabasi
