Markaziy bank 10,3 mln so‘mdan yuqori pul o‘tkazmalari nazoratini kuchaytirmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tijorat banklari va to‘lov tashkilotlari orqali amalga oshiriladigan pul o‘tkazmalari ustidan nazoratni yanada qat’iylashtirishga qaratilgan yangi qonun loyihasini muhokamaga qo‘ydi.
Yangi tartib nimani ko‘zda tutadi?
Asosiy o‘zgarish — jismoniy shaxslar o‘rtasidagi (P2P) pul o‘tkazmalarini monitoring qilish tizimini takomillashtirishdir.
Unga ko‘ra:
Baza hisoblash miqdori (BHM) bilan bog‘liqlik bir martalik o‘tkazma miqdori 30 baravar (10,35 mln so‘m) dan oshsa, banklar ushbu operatsiyani diqqat bilan o‘rganishi shart bo‘ladi.
Agar bir shaxs nomiga qisqa vaqt ichida ko‘plab kartalardan pul tushsa yoki bitta kartadan ko‘plab shaxslarga muntazam o‘tkazmalar amalga oshirilsa, bu «shubhali» deb tasniflanishi mumkin.
Masofaviy xizmatlar orqali amalga oshiriladigan yirik tranzaksiyalar uchun qo‘shimcha tekshiruv va mijozni lozim darajada o‘rganish (KYC) talablari kuchaytiriladi.
Nima uchun bu nazorat kerak?
Markaziy bank ushbu choralar orqali bir nechta strategik maqsadlarni ko‘zlagan:
Yashirin iqtisodiyotga qarshi kurash
Rasmiy qayd etilmagan tadbirkorlik faoliyati natijasida keladigan daromadlarni legallashtirishning oldini olish.
Noqonuniy aylanmalarni to‘xtatish
Qimor o‘yinlari (bukmekerlik), noqonuniy valyuta ayirboshlash va firibgarlik sxemalariga chek qo‘yish.
Soliq bazasini kengaytirish
Tijorat maqsadida foydalanilayotgan, ammo «shaxsiy o‘tkazma» niqobi ostidagi operatsiyalarni tartibga solish.
Eslatib o‘tamiz, bu choralar oddiy fuqarolarning kundalik xarajatlari yoki yaqinlariga yuboradigan oylik mablag‘lariga to‘sqinlik qilishni ko‘zda tutmaydi. Asosiy e’tibor anomal va tizimli ravishda amalga oshiriladigan yirik o‘tkazmalarga qaratiladi.
Banklar va mijozlar nimalarga tayyor bo‘lishi kerak?
Yangi tartib kuchga kirsa, banklar quyidagi amallarni bajarishi talab etiladi:
Mijozning daromad manbalari haqida qo‘shimcha ma’lumot so‘rash (agar o‘tkazmalar miqdori juda yuqori bo‘lsa).
Shubhali deb topilgan o‘tkazmalarni vaqtincha to‘xtatib turish va Markaziy bankka hisobot berish.
Ushbu yangilik iqtisodiyotni «oqartirish» yo‘lidagi navbatdagi bosqichdir. Garchi bu foydalanuvchilar uchun biroz noqulaylik tug‘dirsa-da, uzoq muddatda moliya tizimi xavfsizligini ta’minlashga xizmat qiladi.
